Bazylika archikatedralna św. Stanisława Kostki w Łodzi

Bazylika archikatedralna św. Stanisława Kostki przy Piotrkowskiej 265 to najwyższy budynek Łodzi: jej wieża mierzy 104,5 metra. Neogotycki kościół z jasnej cegły licowej i piaskowca budowano w latach 1901-1912, a wzorem dla trójnawowej bryły była katedra w Ulm. Od 1920 roku jest siedzibą biskupów łódzkich.

Od konkursu z 1898 roku do poświęcenia wieży

Świątynię zaprojektowała łódzka spółka budowlana, a jej projekt poprawili architekci z Warszawy i Krakowa. Konkurs rozstrzygnięty w 1898 roku wygrała firma "Wende i Zarske", prowadzona przez Johannesa Wendego i Adolfa Zarskego, współpracująca z Emilem Zillmannem. Rysunki korygowali później Józef Dziekoński i Sławomir Odrzywolski. Komitet budowy, zawiązany w 1895 roku, tworzyli najwięksi łódzcy fabrykanci: Juliusz Heinzel, Edward Herbst, Juliusz Kunitzer, Józef Richter i Adolf Hoffrichter.

Plac budowy poświęcono 19 maja 1901 roku, a kamień węgielny 16 czerwca tego samego roku. Parafię erygowano 1 stycznia 1909 roku, w 1912 poświęcono trzy ołtarze i organy, ale na wieżę zabrakło pieniędzy. Ukończono ją dopiero po odzyskaniu niepodległości: poświęcenie odbyło się 9 października 1927 roku.

Katedra, potem bazylika mniejsza

Kościół awansował dwa razy w ciągu siedemdziesięciu lat. 10 grudnia 1920 roku papież Benedykt XV utworzył diecezję łódzką i podniósł świątynię do rangi katedry; konsekrował ją 15 października 1922 roku biskup Wincenty Tymieniecki. W 1989 roku Jan Paweł II nadał kościołowi tytuł bazyliki mniejszej, a po reorganizacji struktur kościelnych w 1992 roku świątynia stała się archikatedrą. Sam papież nawiedził ją 13 czerwca 1987 roku, a w 2000 roku przed wejściem odsłonięto jego pomnik. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem A/112 z 20 stycznia 1971 roku.

Co zostało po pożarze z 1971 roku

Dzisiejsze wyposażenie wnętrza w dużej mierze powstało po pożarze sprzed pięćdziesięciu lat. 11 maja 1971 roku około godziny 18.20 ogień w kilka godzin strawił dach katedry, uszkodził sklepienia, organy i ołtarz główny. Świątynię otwarto ponownie w grudniu 1972 roku. Nowe organy zbudowała niemiecka firma Eisenbarth z Passau: wielki instrument o 58 głosach, czterech manuałach i klawiaturze nożnej oddano do użytku w 1978 roku. Nowe witraże wykonano w 1975 roku, ale w prezbiterium zachowały się także starsze, autorstwa warsztatu S. G. Żeleńskiego z 1927 roku oraz Heleny Bożyk z początku lat 60. Wnętrze zaprojektował wiedeński architekt Zygfryd Stern.

Krypta biskupów i lata okupacji

Pod zakrystią znajduje się krypta grzebalna czterech biskupów łódzkich. Powstała w połowie lat 30., a we wrześniu 1936 roku złożono w niej ciało biskupa Wincentego Tymienieckiego. Spoczywają tam także Włodzimierz Jasiński, Michał Klepacz i Józef Rozwadowski.

W czasie okupacji niemieckiej katedra przestała pełnić funkcje religijne. 9 listopada 1941 roku została ograbiona przez gestapo i zamieniona na skład wojskowy, a w podziemiach urządzono pieczarkarnię. W 2011 roku zawieszono tu dzwon "Serce Łodzi" ważący około 2500 kilogramów.

Praktycznie

• Adres: Piotrkowska 265, świątynia stoi bezpośrednio przy ulicy, wieża jest widoczna z daleka i stanowi punkt orientacyjny tej części miasta.
• Czego się spodziewać: trójnawowe wnętrze na planie krzyża łacińskiego z podwójnym transeptem, neogotyckie ołtarze, ambona, witraże z różnych okresów i liczne tablice pamiątkowe. Krypta biskupów jest udostępniana zwiedzającym.
• To czynny kościół parafialny i katedra, więc zwiedzanie trzeba dopasować do nabożeństw. Aktualne godziny warto sprawdzić przed wizytą na stronie parafii.