Cmentarze i pomniki

Cmentarze i pomniki w województwie łódzkim to dwie różne wycieczki w jednym temacie. Najwięcej zabytkowych nekropolii i pomników skupia Łódź - wielka, zabytkowa nekropolia przy Ogrodowej i największy żydowski cmentarz w Polsce, brązowe figury bohaterów bajek i fabrykantów na Piotrkowskiej - ale podobne miejsca pamięci mają też Wieluń, Radomsko, Zgierz, Sieradz i Opoczno. Poniżej konkretne miejsca z adresami i tym, co w nich zobaczysz.

Które cmentarze i pomniki w regionie łódzkim są najważniejsze?

Największe skupisko zabytkowych nekropolii i pomników w regionie leży w Łodzi, ale warto pamiętać, że podobne miejsca pamięci są rozsiane po całym województwie: cmentarze wojenne z 1914 roku pod Zgierzem i Łodzią, kirkuty w Aleksandrowie Łódzkim, pomniki noblistów w Radomsku, a nawet rzeźba przy sieradzkim rynku. Pełny wykaz łódzkich obiektów, z adresami i dzielnicami, jest na stronie cmentarzy i pomników w Łodzi.

Jak wygląda Stary Cmentarz przy Ogrodowej i co tam zobaczyć?

Stary Cmentarz na Starym Polesiu łączy trzy nekropolie wyznaniowe z połowy XIX wieku - katolicką, ewangelicko-augsburską i prawosławną. Katolicką część, jedenastohektarową, tworzy Cmentarz Rzymskokatolicki pw. św. Józefa przy Ogrodowej i Srebrzyńskiej, z neorenesansowym Mauzoleum Rodziny Heinzlów projektu Franciszka Schwechtena. Ewangelicką stronę stanowi Cmentarz Ewangelicko-Augsburski z 1855 roku, z grobami łódzkich fabrykantów i neogotycką Kaplicą Rodziny Scheiblerów - jednym z największych dzieł architektury cmentarnej na świecie, odrestaurowanym po powojennej dewastacji. Prawosławną część zamyka Cmentarz Prawosławny z Kaplicą Zmartwychwstania i nagrobkami z inskrypcjami w cyrylicy.

Cmentarz żydowski w Łodzi - co warto wiedzieć przed wizytą?

Nowy Cmentarz Żydowski przy Brackiej to największa żydowska nekropolia w Polsce, z mauzoleum Izraela Poznańskiego i Polem Gettowym, gdzie spoczywają bezimienne ofiary getta łódzkiego. W regionie osobny cmentarz żydowski zachował się w Skierniewicach - założony w 1919 roku, zniszczony w czasie wojny, dziś z około osiemdziesięcioma zachowanymi macewami i pomnikiem ofiar zbrodni niemieckich.

Które cmentarze komunalne i parafialne są największe w Łodzi?

Cmentarz Komunalny "Doły", założony w 1896 roku na terenie dawnej wsi, to jedna z największych nekropolii miasta - wielowyznaniowa, z pagórkowatym terenem i Aleją Zasłużonych. W tym samym kompleksie działa Cmentarz Wojskowy św. Jerzego z grobami legionistów, powstańców śląskich i wielkopolskich oraz żołnierzy obu wojen światowych, wciąż przyjmujący pochówki. Spośród cmentarzy parafialnych warto wymienić dwudziestodwuhektarowy cmentarz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy na Bałutach Zachodnich przy Szczecińskiej oraz cmentarz Wszystkich Świętych na Olechowie z pierwszym w Łodzi krematorium. Trzy mniejsze nekropolie komunalne dopełniają obraz miasta: cmentarz na Zarzewiu z 1975 roku ma kwaterę weteranów wojny polsko-bolszewickiej, cmentarz przy Szczecińskiej na Bałutach Zachodnich jest najmłodszy z trzech miejskich cmentarzy komunalnych, otwarty dopiero w 1988 roku, a cmentarz w Nowosolnej powstał jako ewangelicki cmentarz dawnej kolonii już około 1802 roku i dziś służy miejscowej parafii katolickiej.

Miejsca pamięci wojennej wśród łódzkich cmentarzy

Cmentarz św. Rocha na Radogoszczu ma groby ofiar masakry na Radogoszczu i żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego. Cmentarz św. Wojciecha na Chojnach i cmentarz św. Franciszka w tej samej dzielnicy to miejsca, gdzie w czasie okupacji niemieckie władze zezwalały chować wyłącznie Polaków. Poza miastem, w Lesie Wiączyńskim pod Łodzią, leży nieczynny Cmentarz Wojenny Wiączyń z grobami około 9000 żołnierzy niemieckich i rosyjskich poległych w bitwie łódzkiej 1914 roku, a podobny cmentarz w lesie Krogulec pod Zgierzem kryje 316 żołnierzy z tej samej bitwy.

Pomniki na Piotrkowskiej - fabrykanci, artyści i bohaterowie miasta

Piotrkowska to trasa z pomnikami ludzi związanych z Łodzią. Pomnik Trzech Fabrykantów przedstawia Izraela Poznańskiego, Karola Scheiblera i Henryka Grohmana siedzących przy stole, z wolnym miejscem dla przechodnia. Ławeczka Tuwima, pierwszy pomnik Galerii Wielkich Łodzian z 1999 roku, pokazuje poetę siedzącego na ławce, a obok stoi pomnik Artura Rubinsteina grającego na fortepianie przed kamienicą z jego dzieciństwa. Kuferek Reymonta pokazuje noblistę siedzącego na podróżnym kufrze, a Pomnik Lampiarza - elektryka na drabinie, odsłonięty w setną rocznicę pierwszej łódzkiej elektrowni. Do tego dochodzi Fotel Stefana Jaracza, rząd brązowych foteli teatralnych z figurą aktora i założyciela teatru.

Szlak Łódź Bajkowa - pomniki dla dzieci

Kilkanaście brązowych rzeźb bohaterów polskich bajek tworzy szlak spacerowy po mieście. Pomnik Misia Uszatka przy Piotrkowskiej 87 ma złożone ucho i kod QR do odcinków serialu. Przed łódzkim zoo dzieci wita figura Maurycego, a przed Palmiarnią stoi Pomnik Wróbelka Ćwirka. Przed Galerią Łódzką czeka pies Ferdynand Wspaniały w garniturze i cylindrze, a w parku Sienkiewicza - Plastuś ze szkolnym dzwonkiem. Do szlaku należą też koty Filemon i Bonifacy przy placu Lecha Kaczyńskiego, Trzy Misie przy Skansenie Łódzkiej Architektury Drewnianej, pingwin Pik-Pok przed Aquaparkiem Fala i bohaterowie Zaczarowanego Ołówka przy Domu Kultury Łodzi.

Plac Wolności i pomnik Kościuszki

Plac Wolności, ośmiokątny plac zamykający Piotrkowską od północy, po rewitalizacji jest w większości pieszy. Centralne miejsce zajmuje Pomnik Tadeusza Kościuszki - siedemnastometrowa kompozycja z 1930 roku, zburzona przez Niemców w 1939 roku i odbudowana przez tego samego autora w 1960 roku, przedstawiająca Kościuszkę przy Drzewie Sprawiedliwości.

Pomniki i cmentarze w regionie łódzkim

Poza Łodzią też warto zatrzymać się przy pomnikach z lokalną historią. W Spale stoi Pomnik Żubra, odlany w Petersburgu w 1862 roku dla upamiętnienia polowania cara Aleksandra II. W Opocznie Pegaz, sześciometrowa rzeźba skrzydlatego konia z 1982 roku, jest jednym z symboli miasta. W Zgierzu mosiężny jeż z herbem miasta nawiązuje do wiersza Wandy Chotomskiej, a w Sieradzu interaktywna rzeźba fryzjera Antoine'a de Paris pozwala usiąść w fotelu obok niego. W Skierniewicach na peronie dworca stoi Pomnik Wokulskiego, bohatera Lalki Bolesława Prusa, nawiązujący do sceny z linii kolejowej Warszawa-Wiedeń. Kolejna grupa miast regionu ma pomniki, które warto odnotować przy okazji przejazdu. W Wieluniu przy Augustiańskiej stoi pomnik Jana Pawła II z 2006 roku, upamiętniający wizytę przyszłego papieża w mieście w 1971 roku, a w Zduńskiej Woli podobny pomnik papieża z pastorałem z 2005 roku co roku gromadzi mieszkańców na modlitwie. W Konstantynowie Łódzkim na placu Kościuszki obelisk z 1956 roku upamiętnia ofiary obozu przejściowego, przez który przeszło 42 tysiące więźniów. W Radomsku przy Narutowicza popiersie Władysława Reymonta z płaskorzeźbami scen wiejskich to jeden z dwóch pomników noblisty w mieście, a w Piotrkowie Trybunalskim trzytonowa, brązowa figura Mikołaja Kopernika stoi od 1973 roku, odsłonięta w pięćsetną rocznicę urodzin astronoma. Po żydowskiej historii regionu zostały też mniejsze cmentarze: kirkut w Aleksandrowie Łódzkim z 1822 roku zachował dwa ohele cadyków mimo wojennych zniszczeń, a we wsi Zamość pod Sędziejowicami leży niemiecki cmentarz wojenny żołnierzy poległych w walkach listopadowych 1914 roku.

Najczęstsze pytania o cmentarze i pomniki w regionie łódzkim

Gdzie jest cmentarz żydowski w Łodzi?
Największa żydowska nekropolia w Polsce leży przy ulicy Brackiej 40 na Dołach - to Nowy Cmentarz Żydowski z mauzoleum Izraela Poznańskiego i Polem Gettowym.

Co to jest Stary Cmentarz w Łodzi?
To dawna wspólna nekropolia przy Ogrodowej z połowy XIX wieku, złożona z trzech części wyznaniowych - katolickiej, ewangelickiej i prawosławnej, z zabytkową Kaplicą Rodziny Scheiblerów.

Jakie pomniki w Łodzi warto zobaczyć z dzieckiem?
Najwięcej frajdy dają rzeźby szlaku Łódź Bajkowa - Miś Uszatek, Maurycy i Hawranek przed zoo, koty Filemon i Bonifacy czy Wróbelek Ćwirek przed Palmiarnią.

Gdzie znajduje się cmentarz komunalny Doły?
Przy alei Palki 9 na Dołach - to jedna z największych łódzkich nekropolii, założona w 1896 roku, z Aleją Zasłużonych i sąsiadującym cmentarzem wojskowym św. Jerzego.

Ile kosztuje wstęp na cmentarze i do pomników w regionie łódzkim?
Zwiedzanie cmentarzy i oglądanie pomników jest bezpłatne w całym regionie, warto tylko pamiętać o godzinach otwarcia bram cmentarnych.

Gdzie poza Łodzią zobaczyć ciekawe pomniki?
Warto zajrzeć do Opoczna, gdzie stoi rzeźba Pegaza, do Sieradza z interaktywnym pomnikiem fryzjera Antoine'a de Paris na rynku oraz do Skierniewic, gdzie na dworcu stoi Pomnik Wokulskiego z Lalki Bolesława Prusa.

Zobacz też: zabytki w regionie łódzkim, kościoły i klasztory, klimatyczne miejsca, cmentarze i pomniki w Łodzi, Zgierzu, Wieluniu, Radomsku i Sieradzu, ogólnie atrakcje w Łodzi i poznaj Łódź.