Odsłonięte w latach 1988-1991 fundamenty czternastowiecznej kolegiaty świętego Michała, zniszczonej bombardowaniem 1 września 1939 roku i wysadzonej przez Niemców w 1940 roku, stoją jako pomnik na placu Legionów.
Pomnik historycznego centrum miasta Wieluń stoi na placu Legionów, dawnym Starym Rynku, w samym sercu miasta. To nie klasyczny cokół z tablicą, ale odsłonięte i zrekonstruowane fundamenty czternastowiecznego kościoła kolegiackiego świętego Michała Archanioła, zniszczonego podczas bombardowania 1 września 1939 roku.
Świątynia powstała prawdopodobnie na przełomie XIII i XIV wieku, a pierwsza pisana wzmianka o niej pochodzi z 1308 roku. W 1419 roku kościół podniesiono do rangi kolegiaty, po przeniesieniu tej godności z pobliskiej Rudy. W XVI wieku należał do najokazalszych świątyń w Polsce, o wymiarach 48,5 metra długości i 25,5 metra szerokości, co odzwierciedlało rangę Wielunia jako ważnego ośrodka kościelnego regionu.
W 1824 roku arcybiskup Ignacy Raczyński zniósł status kolegiaty dekretem, przez co świątynia wróciła do rangi zwykłego kościoła parafialnego. W 1858 roku pożar uszkodził budowlę, po czym ją przebudowano, dodając nową wieżę; w 1862 roku zainstalowano trzy dzwony, a w 1893 roku zegar wieżowy. Mimo utraty tytułu kolegiaty kościół pozostawał ważnym punktem w krajobrazie miasta aż do 1939 roku.
Bombardowanie Wielunia rozpoczęło się około godziny 4:40 czasu polskiego, jeszcze przed świtem, gdy niemieckie samoloty Ju 87 Stuka zaatakowały miasto. Polska historiografia uznaje ten nalot za pierwsze bombardowanie II wojny światowej, choć niemieccy historycy wskazują na wcześniejszy atak na mosty w Tczewie. Luftwaffe zrzuciła na miasto 380 bomb o łącznej masie 46 ton, a naloty trwały z przerwami do godziny 14:00.
Wieluń nie miał w 1939 roku istotnych celów wojskowych, a mimo to zniszczeniu uległo około 70-75 procent zabudowy. Bomby strawiły między innymi szpital Wszystkich Świętych i synagogę z 1842 roku. Kościół kolegialny świętego Michała został poważnie uszkodzony w trakcie nalotu, a wiosną 1940 roku Niemcy dobili go, wysadzając pozostałości w powietrze i rozbierając budowlę do fundamentów.
Dokładna liczba zabitych do dziś budzi spory wśród historyków. Współczesne badania Instytutu Pamięci Narodowej z 2004 roku wskazują na około 127 potwierdzonych ofiar, podczas gdy starsze, powojenne szacunki z okresu PRL mówiły nawet o 1200 do 2169 zabitych. Rozbieżność wynika z różnic metodologicznych w liczeniu strat, a ustalenia IPN traktowane są dziś jako bardziej wiarygodne.
Między 1988 a 1991 rokiem archeolodzy odkopali pozostałości kolegiaty i zrekonstruowali ich układ, dzięki czemu dziś widać zarys dawnych murów i fundamentów. Miejsce stało się przestrzenią pamięci, gdzie co roku 1 września odbywają się patriotyczne uroczystości rocznicowe upamiętniające pierwszy dzień wojny. Dwukrotnie, w 1995 i w 2004 roku, arcybiskup Stanisław Nowak ogłaszał na gruzowisku kościoła plany jego odbudowy, choć świątynia do dziś nie została odtworzona w pierwotnej formie.
Dawny Stary Rynek, dziś plac Legionów, pozostaje centralnym punktem Wielunia, wokół którego skupia się handel i życie miasta. Fundamenty kościoła stoją pośrodku tej przestrzeni jako stałe przypomnienie o wrześniu 1939 roku, obok codziennego ruchu ulicznego i miejskich sklepów. Dla odwiedzających to miejsce, w którym historia najtragiczniejszego dnia w dziejach miasta jest widoczna gołym okiem, bez konieczności wchodzenia do żadnego muzeum.
Bądź pierwszy! Dodaj komentarz.
Aby dodać komentarz, musisz się zalogować.
Zaloguj się