Murale

Województwo łódzkie, a przede wszystkim Łódź, ma jedną z największych kolekcji murali w Europie - kilkadziesiąt wielkoformatowych prac od artystów z całego świata, głównie z festiwalu Urban Forms, malowanych na ślepych ścianach fabryk i kamienic od 2009 roku. Łódź ma własną, szerszą listę na stronie murale w Łodzi - tutaj zbieramy murale z całego regionu: gdzie stoją, kto je namalował i co przedstawiają, łącznie z pracami w Zduńskiej Woli, Zgierzu, Sieradzu i Łowiczu.

Gdzie w Łodzi jest najwięcej murali - Śródmieście i Piotrkowska

Najgęściej murale skupiają się wokół Piotrkowskiej i sąsiednich ulic Śródmieścia. Przy samej Piotrkowskiej 152 od 2001 roku wisi mural „Łódka" Meisala i Barysa, pokrywający blisko tysiąc metrów kwadratowych fasady, a przy Piotrkowskiej 71 - fresk „Łódź w Pigułce" Krzysztofa Jaśkiewicza z 31 postaciami zasłużonych łodzian. Naprzeciwko Filharmonii, przy Sienkiewicza, stoi kolorowy, geometryczny portret Artura Rubinsteina autorstwa Brazylijczyka Eduardo Kobry - jeden z najczęściej fotografowanych murali w mieście.

Kawałek dalej, przy alei Kościuszki 27, jest „Bang" Niemca SAT ONE i polskiego duetu Etam Cru z 2011 roku - scena upadającego chłopca łącząca abstrakcję z surrealizmem. Etam Cru namalowali w Łodzi jeszcze dwa murale: przy Nawrot 81 pochylony traphouse z 2012 roku i wspólnie z Robertem Prochem mural na parkingu w Strefie OFF Piotrkowska z 2016 roku.

Murale z festiwalu Urban Forms - zagraniczni artyści w centrum

Przy Kilińskiego 26 wisi „Sentir" Alexisa Diaza z Portoryko, gdzie serce łączy się z ważką i drzewem w technice przypominającej atrament. Belgijski ROA namalował przy Nowomiejskiej 5 czarno-białe łasice w swoim rozpoznawalnym stylu, a Chilijczyk INTI zostawił w Łodzi dwie prace: „Wierzę w kozy" na wieżowcu przy Wyszyńskiego 80 i postać podróżnika w tradycyjnym stroju andyjskim na Polesiu. Hiszpan ARYZ podpisał się w mieście trzykrotnie - solo przy Politechniki 16 („Still Life"), przy Pomorskiej 67 (pastelowy „Love Letter") i wspólnie z Brazylijczykami OS GEMEOS przy Roosevelta 5, gdzie namalowali parę tańczących postaci.

Chińczyk DALeast zostawił w Łodzi dwa murale z charakterystycznych cienkich linii przypominających gałęzie: jelenia przy Łąkowej 10 i falę z ptakiem na skrzyżowaniu Pomorskiej i Wierzbowej. Brazylijczyk NUNCA, wystawiany w Tate Modern, namalował przy Narutowicza 25 amazońską dżunglę z postaciami leśnych tubylców, a Hiszpan VHILS przy Kopernika 28 stworzył twarz kobiety wykutą wiertarką w tynku aż do cegły - pierwszy taki mural w Polsce.

Murale iluzjonistyczne - trójwymiar na płaskiej ścianie

Przy Pomorskiej 93 działa pierwszy w Polsce trójwymiarowy mural Włocha Awera, którego pełny efekt widać dopiero w okularach ChromaDepth. Podobny trik, ale bez okularów, stosuje Rosjanin Viktor Puzin - jego mural przy Pomorskiej 84 tworzy złudzenie głębi wyłącznie grą światła i cienia, widoczne z zewnątrz budynku. Podobnie działa mural Peety na Rynku Bałuckim - włoski artysta osiąga iluzję trójwymiaru samym cieniowaniem, bez sztuczek optycznych. Hiszpan Okuda pomalował akademik przy Lumumby 12 wielobarwnym, trójwymiarowym wzorem z okazji dwudziestolecia Erasmus Student Network.

Więcej znanych realizacji w Łodzi

Lista murali z Urban Forms jest dłuższa niż jedna trasa. Na Starym Polesiu wisi mural hiszpańskiej grupy BOA MISTURA z cytatem z powieści Jerzego Kosińskiego - pierwszy taki w Polsce. Przy Pomorskiej 67 Hiszpan Gonzalo Borondo namalował monumentalne postacie w stylu inspirowanym Goyą, a przy Żwirki 8 TATS CRU z Nowego Jorku zostawili blisko 800-metrową kompozycję z flagą Łodzi. Warto zajrzeć też po „Primaverę” SAINERA, abstrakcję PENERA i postacie ZBIOKA. Przy Rybnej 2/4 na Bałutach kubistyczne formy namalował OTECKI, a na Chojnach - Hiszpan 3TTMAN. Pełna lista jest na stronie murale w Łodzi.

Murale historyczne - getto, powstanie robotnicze, łódzcy twórcy

Na terenie dawnego getta, przy alei Pamięci Ofiar Litzmannstadt Getto, stoją obok siebie dwa czarno-białe portrety odsłonięte w 75. rocznicę Wielkiej Szpery: dziewczynki i chłopca, oba na trasie, którą deportowane dzieci szły do stacji Radegast. Przy Rewolucji 1905 r. 58 czarno-biały mural grupy Takie Pany odtwarza sceny robotniczych manifestacji z lat 1905-1907, z flagami PPS i Bundu. Łódzkim twórcom poświęcone są też: portret Władysława Strzemińskiego przy Nowomiejskiej 10 według projektu Tadeusza Piechury i „Kwiaty polskie" Gregora na Domu Literatury przy Roosevelta 17, hołd dla Juliana Tuwima z surrealistycznym przekrojem głowy poety. Etam Crew namalowali też przy alei Politechniki 16 ilustrację do wiersza Tuwima „W aeroplanie", szesnaście na dwanaście metrów.

Murale społeczne i o miejskiej codzienności

Na hospicjum Fundacji Gajusz przy Dąbrowskiego 87 jest dziewczynka na huśtawce w kształcie flaminga, której gwiazdy świecą w ciemności. Amerykanie z Hygienic Dress League namalowali przy Miedzianej 14 dużego gołębia - powracający w ich twórczości motyw krytyki konsumpcjonizmu, a Polak LUMP przy Wólczańskiej 109 stworzył czarno-biały kolaż „Czas pożarł nas" w stylistyce PRL, też krytykujący reklamę. Rosjanin Morik namalował przy Więckowskiego 9 kobietę tuż po ważnym telefonie, a meksykańska Paola Delfin przy Brzechwy 3 - portret kobiety w fioletach i błękitach zatytułowany „Leczenie".

Murale poza centrum - Stare Polesie, Zarzew, Doły

Stare Polesie ma własne skupisko prac, między innymi mural Egona Fietkego na zabytkowej fabryce przy Kopernika 56 i australijskie, psychedeliczne postacie SHIDY (urodzonego w Łodzi) przy Wojska Polskiego 82 na Dołach. Na dachach dwóch wieżowców na Zarzewiu, przy Morcinka 2 i 4, powstał wspólny mural pięciu artystów: Cekasa, Chazme, Proembrion, Sepe i Tone. Polak M-CITY zostawił w mieście dwie prace w technice szablonowej: fantastyczny dom z rur i kominów przy Legionów 19 i koła zębate inspirowane Centre Pompidou przy Tuwima 16.

Murale poza Łodzią - Zduńska Wola, Zgierz, Sieradz i Łowicz

Street art w regionie nie kończy się na Łodzi. Na zachodzie, w Zduńskiej Woli, warto zobaczyć mural 200-lecia miasta - siedemdziesiąt metrów w trzydziestu pięciu panelach opowiadających jego historię, oraz polichromię Czesława Łacwika odtwarzającą przedwojenną panoramę z wieży ratusza; pełna lista jest na stronie murale w Zduńskiej Woli. Na północy, w Zgierzu, przy Długiej 1A stoi „Zgierz otwarty" - mural z synagogą i dwoma kościołami, witający po niemiecku, hebrajsku i rosyjsku jako głos przeciw ksenofobii, a przy Długiej 58/60 - mural na stulecie Policji Państwowej; pełna lista na stronie murale w Zgierzu. Na zachodzie, w Sieradzu, na budynku ratusza jest portret Antoniego Cierplikowskiego, twórcy fryzury bob, urodzonego w tym mieście, a na zachodzie, w Łowiczu, w Parku na Błoniach, mural na przepompowni zamienia budynek techniczny w podwodne akwarium; pełna lista na stronie murale w Łowiczu.

Praktycznie: jak zaplanować spacer po muralach

Większość murali w centrum Łodzi da się połączyć w jedną trasę pieszą, bo skupiają się wokół Piotrkowskiej, alei Kościuszki i Pomorskiej - odcinek o długości niecałych dwóch kilometrów. Murale są zewnętrzne i darmowe do oglądania o każdej porze, ale najlepsze światło do zdjęć jest rano lub późnym popołudniem, kiedy słońce nie stoi bezpośrednio nad ścianą. W deszcz murale nadal widać, choć kolory na mokrym tynku bywają intensywniejsze. Trasę warto połączyć ze zwiedzaniem Manufaktury, gdzie na rynku wisi baśniowy podwodny świat Mikołaja Rejsa.

FAQ - najczęstsze pytania o murale w województwie łódzkim

Ile murali jest w Łodzi?
W samym mieście jest ponad sto wielkoformatowych murali, głównie z festiwalu Urban Forms prowadzonego od 2009 roku, do tego kilkanaście w mniejszych miastach regionu.

Gdzie zobaczyć najwięcej murali w jednym miejscu?
Wokół Piotrkowskiej, alei Kościuszki i Pomorskiej - w promieniu kilku przecznic stoi kilkanaście prac, w tym portret Artura Rubinsteina i mural „Łódka".

Który mural w Łodzi jest najbardziej znany?
Zwykle wskazuje się kolorowy portret Artura Rubinsteina Eduarda Kobry przy Sienkiewicza - naprzeciw Filharmonii Łódzkiej, gdzie pianista koncertował.

Czy w Łodzi są murale 3D?
Tak - między innymi trójwymiarowy mural Awera przy Pomorskiej 93, oglądany w okularach ChromaDepth, oraz murale Viktora Puzina i Peety, które grają iluzją głębi samym cieniowaniem.

Czy trasa po muralach nadaje się dla dzieci?
Tak, to spacer po chodnikach centrum bez wstępu i bez godzin otwarcia - trasę da się skrócić lub wydłużyć w zależności od tempa dziecka.

Street art to tylko jedna z warstw regionu - klimatyczne podwórka i place znajdziesz w kategorii klimatyczne miejsca, zabytkową architekturę fabrykancką w zabytkach, a muzea i galerie w kulturze. Pełną listę murali samej Łodzi ma strona murale w Łodzi, więcej pomysłów na spacer po centrum jest na stronie poznaj Łódź, a dla miłośników designu i rzemiosła - w rozrywce.