Muzeum Miasta Łodzi w Pałacu Poznańskich

Muzeum Miasta Łodzi zajmuje pałac Izraela Poznańskiego przy ulicy Ogrodowej 15, jeden z najbardziej okazałych pałaców miejskich w Łodzi, wzniesiony przez fabrykanta tuż obok jego kompleksu fabrycznego. Zwiedza się tu dwie rzeczy naraz: reprezentacyjne wnętrza rodziny Poznańskich, eklektyczną bryłę łączącą neorenesans z neobarokiem, bywającą nazywaną łódzkim "Luwrem", oraz wystawy poświęcone historii Łodzi i ludziom, którzy ją tworzyli.

Kim był fundator pałacu

Izrael Poznański, żydowski przemysłowiec urodzony w 1833 roku, należał do trójki największych łódzkich "królów bawełny", obok Ludwika Geyera i Karola Scheiblera. Swoje przedsiębiorstwo rozbudowywał systematycznie od 1852 roku, od 1872 roku uruchamiał kolejne tkalnie mechaniczne, a w 1889 roku firma przekształciła się w spółkę akcyjną. Zatrudnienie w jego zakładach wzrosło z około siedemdziesięciu robotników w 1865 roku do blisko siedmiu tysięcy na początku XX wieku. Poznański, początkowo surowy pracodawca, z czasem prowadził też działalność filantropijną, finansując szpitale, sierocińce i szkoły.

Jak zwykła posesja stała się pałacem

Poznański kupił posesję u zbiegu ulic Ogrodowej i Zachodniej w 1877 roku, a rozbudowa do dzisiejszej, okazałej formy trwała do 1903 roku, już po jego śmierci w 1900 roku. Projekt gruntownej przebudowy przygotował w 1888 roku Hilary Majewski, kolejne fazy prowadzili Juliusz Jung, Dawid Rosenthal, Adolf Zeligson i Franciszek Chełmiński, który wraz z Zeligsonem nadał budynkowi ostateczny, eklektyczny kształt. Charakterystycznymi elementami fasady są kopulaste dachy i figury alegoryczne przemysłu.

Co widać w pałacowych wnętrzach

Reprezentacyjną klatkę schodową, sale przyjęć ze sztukateriami i złoceniami, okładziny z marmuru i kamienia, wzorzyste parkiety oraz witraże. Wystrój sali jadalnej i balowej wiąże się z nazwiskiem Samuela Hirszenberga. W 1898 roku do rezydencji dostawiono ogród zimowy nakryty szklanymi kopułami. Układ wnętrz pokazuje, że nie był to wyłącznie dom: obok wielkich salonów do przyjmowania gości i prowadzenia interesów mieściły się kameralne pomieszczenia mieszkalne.

Od siedziby wojewody do muzeum

W latach 1927-1939 pałac zajmował Urząd Wojewódzki, w czasie okupacji niemiecka administracja, a w 1975 roku budynek przejęło muzeum, które zaadaptowało piwnice i zrekonstruowało wnętrza. Wpis do rejestru zabytków nosi datę 20 stycznia 1971 roku, a w 2015 roku obiekt znalazł się w granicach pomnika historii obejmującego wielokulturowy krajobraz przemysłowej Łodzi. Szeroko zakrojony remont, obejmujący między innymi renowację elewacji i odnowienie otoczenia, zakończono w 2020 roku.

Wystawy stałe, na które trzeba mieć czas

Ekspozycje dotyczą rodziny fabrykantów, miejskiej historii i biografii łodzian, którzy zrobili kariery daleko poza miastem.

• Poznańscy: Pałac. Potęga. Pokolenia - nowa aranżacja pierwszego piętra pałacu rodziny Poznańskich.
• Galeria Muzyki Artura Rubinsteina - największa na świecie kolekcja poświęcona pianiście, zajmuje dwie sale na pierwszym piętrze.
• Łódź w Europie. Europa w Łodzi - o tym, jak osada zamieniła się w wielką metropolię przemysłową.
• Karski, Margolis, Edelman - trzy biografie związane z Łodzią i z historią XX wieku.
• Kosiński: re/kompozycje ja - wystawa o pisarzu Jerzym Kosińskim i jego wojennym doświadczeniu.
• Makieta Zaginionego Kwartału - rekonstrukcja układu miasta z 1939 roku.

Pałac przy dawnej fabryce

Pałac stoi tuż przy dawnym kompleksie fabrycznym Poznańskiego, w skład którego wchodziły tkalnia, bielnik, przędzalnia, warsztaty mechaniczne, odlewnia i magazyny bawełny. Część tych zabudowań przetrwała jako Fabryka Izraela Poznańskiego w Łodzi, a fragment dawnej fabryki zajmuje dziś centrum handlowo-rozrywkowe Manufaktura. Nieopodal, przy Ogrodowej, działa sztuka współczesna w Muzeum Sztuki ms2.

Oddziały poza Ogrodową

Muzeum prowadzi trzy siedziby: pałac przy Ogrodowej, Muzeum Kanału Dętka pod placem Wolności i Muzeum Sportu i Turystyki. Dętka to podziemny zbiornik z 1926 roku, zaprojektowany przez Williama Heerleina Lindleya, ceglany korytarz o długości ponad 142 metrów. Wejście prowadzi ze szklanego pawilonu w północnej części placu Wolności, a zwiedza się z przewodnikiem. Oddział jest otwarty od środy do czwartku w godzinach 10.00-17.00 oraz od piątku do niedzieli w godzinach 11.00-18.00, w poniedziałki i wtorki nieczynny. Muzeum Sportu i Turystyki działa przy alei Politechniki 10.

Praktycznie

• Adres: ulica Ogrodowa 15, 91-065 Łódź, dzielnica Bałuty-Centrum, informacja i kasa pod numerem 42 307 23 78.
• Dojazd: pałac stoi przy zachodniej pierzei dawnego Nowego Miasta, w bezpośrednim sąsiedztwie Manufaktury i placu Wolności, więc trafisz tu każdą trasą prowadzącą do centrum handlowego przy Ogrodowej.
• Czego się spodziewać: zwiedzania wnętrz pałacowych i kilku wystaw stałych w jednym budynku, eklektycznej fasady z kopułami i rzeźbami alegorycznymi, a także wycieczki z przewodnikiem po rezerwacji telefonicznej pod numerem 42 307 13 82.
• Godziny otwarcia głównej siedziby bywają zmieniane sezonowo, dlatego sprawdź je na stronie muzeum przed wizytą. To samo dotyczy dnia bezpłatnego wstępu.