Uporczywe wzdęcia, gazy, bóle brzucha i nawracające biegunki to dolegliwości, które znacząco obniżają komfort życia. Choć ich przyczyny mogą być różne, coraz częściej w diagnostyce bierze się pod uwagę zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego, znany jako SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth). Kluczowe dla postawienia trafnej diagnozy i wdrożenia odpowiedniego postępowania jest wykonanie właściwych badań.

Czym jest SIBO i dlaczego powoduje wzdęcia oraz biegunki?

SIBO to stan, w którym w jelicie cienkim dochodzi do nadmiernego namnożenia się bakterii – zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym (pojawienie się szczepów typowych dla jelita grubego). Bakterie te fermentują spożywane węglowodany, produkując przy tym duże ilości gazów, głównie wodoru i metanu. To właśnie nadmiar gazów jest bezpośrednią przyczyną bolesnych wzdęć, uczucia pełności i przelewania w jamie brzusznej. Ponadto, procesy fermentacyjne i toksyny bakteryjne mogą uszkadzać błonę śluzową jelita, zaburzać trawienie i wchłanianie, co często prowadzi do biegunek, w tym także tłuszczowych.

Jakie objawy powinny skłonić do diagnostyki w kierunku SIBO?

Objawy SIBO są często niespecyficzne i mogą przypominać inne schorzenia przewodu pokarmowego. Warto jednak zwrócić uwagę na ich przewlekły i nawracający charakter. Do najczęstszych symptomów należą:

  • Wzdęcia, nasilające się w ciągu dnia, zwłaszcza po posiłkach bogatych w węglowodany.

  • Nadmierne gazy o nieprzyjemnym zapachu.

  • Bóle brzucha, często o charakterze skurczowym.

  • Biegunki (wodne lub tłuszczowe) lub naprzemiennie biegunki z zaparciami.

  • Uczucie pełności i ciężkości w nadbrzuszu nawet po niewielkim posiłku.

  • Odbijanie i nudności.

Dane wskazują, że SIBO często współwystępuje z zespołem jelita drażliwego (IBS). Z tego powodu diagnostyka różnicowa obu tych schorzeń jest niezwykle istotna.

Które badanie jest podstawą w diagnozowaniu SIBO?

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi, podstawowym i nieinwazyjnym narzędziem diagnostycznym w kierunku SIBO są wodorowo-metanowe testy oddechowe. Badanie polega na pomiarze stężenia wodoru i metanu w wydychanym powietrzu po spożyciu przez pacjenta określonego cukru.

Jak działa test oddechowy?

  1. Pacjent na czczo ma pobieraną próbkę wydychanego powietrza (próbka zerowa).

  2. Następnie wypija roztwór zawierający cukier – najczęściej laktulozę lub glukozę.

  3. W regularnych odstępach czasu (np. co 15-20 minut) przez 2-3 godziny pobierane są kolejne próbki wydychanego powietrza.

  4. Jeśli w jelicie cienkim znajdują się nadmierne ilości bakterii, zaczną one fermentować podany cukier, produkując wodór i/lub metan. Gazy te przenikają do krwiobiegu, a następnie do płuc i są wydalane z oddechem.

  5. Znaczący wzrost stężenia tych gazów w określonym czasie świadczy o obecności SIBO.

Rodzaj testu

Zalety

Wady

Test z glukozą

Wysoka specyficzność, rzadziej daje wyniki fałszywie dodatnie.

Glukoza jest szybko wchłaniana w początkowych odcinkach jelita cienkiego, przez co test może nie wykryć przerostu zlokalizowanego w dalszych jego częściach.

Test z laktulozą

Laktuloza nie jest wchłaniana w jelicie cienkim, co pozwala na ocenę całego jego pasażu.

Może dawać wyniki fałszywie dodatnie u pacjentów z szybkim pasażem jelitowym.

O wyborze substratu do badania decyduje lekarz na podstawie oceny klinicznej pacjenta.

Czy istnieją inne metody diagnostyczne SIBO?

Chociaż testy oddechowe są najpopularniejsze, za "złoty standard" w diagnostyce SIBO uważa się badanie mikrobiologiczne treści pobranej bezpośrednio z jelita cienkiego (tzw. aspirat). Jest to jednak metoda inwazyjna, wymagająca wykonania gastroskopii, kosztowna i rzadko stosowana w rutynowej praktyce klinicznej. Pomocniczo lekarz może również zlecić badania krwi, które nie potwierdzą SIBO, ale mogą ujawnić jego konsekwencje, takie jak niedokrwistość czy niedobory witamin (zwłaszcza B12, A, D, E) i żelaza.

Jak przygotować się do wodorowego testu oddechowego?

Prawidłowe przygotowanie do badania jest kluczowe dla jego wiarygodności. Chociaż szczegółowe zalecenia pacjent otrzymuje w placówce wykonującej test, w większości przypadków obejmują one:

  1. Odstawienie antybiotyków na co najmniej 4 tygodnie przed badaniem.

  2. Zaprzestanie przyjmowania leków prokinetycznych (pobudzających motorykę jelit) i przeczyszczających na około tydzień przed testem.

  3. Zastosowanie specjalnej diety na 1-2 dni przed badaniem, polegającej na eliminacji produktów łatwo fermentujących (m.in. warzyw, owoców, nabiału, produktów zbożowych).

  4. Zachowanie ścisłego postu na 12 godzin przed badaniem (można pić jedynie wodę).

  5. Unikanie palenia papierosów i intensywnego wysiłku fizycznego w dniu badania.

Co robić po otrzymaniu dodatniego wyniku testu na SIBO?

Dodatni wynik testu oddechowego jest podstawą do konsultacji z lekarzem, najczęściej gastroenterologiem, w celu zaplanowania dalszego postępowania. Leczenie SIBO jest procesem złożonym i powinno być prowadzone pod ścisłym nadzorem specjalisty. Zazwyczaj obejmuje ono leczenie farmakologiczne mające na celu eradykację (usunięcie) nadmiaru bakterii z jelita cienkiego. Specjalista dobiera terapię do indywidualnych potrzeb pacjenta i przyczyny problemu.

W terapii farmakologicznej zastosowanie znajdują antybiotyki o ograniczonym wchłanianiu z przewodu pokarmowego, które działają głównie miejscowo, w świetle jelita. Równolegle często wdrażane jest leczenie dietetyczne (np. dieta low FODMAP) oraz poszukiwanie i leczenie pierwotnej przyczyny SIBO, o ile jest to możliwe. Decyzje o sposobie leczenia podejmuje lekarz po badaniu i ocenie indywidualnej sytuacji pacjenta.

Źródła:

  1. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, "SIBO – problem bakteryjnego przerostu w jelicie cienkim", ncez.pzh.gov.pl

  2. Xifaxan, https://e-recepta.net/leki/xifaxan

  3. Zespół jelita drażliwego: leki stosowane w leczeniu IBS, https://e-recepta.net/blog/zespol-jelita-drazliwego-leki-stosowane-w-leczeniu-ibs/

Artykuł ma wyłącznie charakter informacyjny. Wszelkie objawy i wątpliwości zdrowotne należy skonsultować z lekarzem.