77 kościołów w podzięce za grzechy - legenda o założycielu Piotrkowa

Nazwa Piotrkowa Trybunalskiego zwykle tłumaczy się przez pryzmat Trybunału Koronnego, który obradował tu przez ponad dwa wieki. Miasto ma jednak dużo starszą, ludową opowieść o swoich początkach - legendę o możnowładcy, który miał odpokutować grzechy, fundując dziesiątki kościołów w całej Polsce.

Kim był Piotr Dunin, zwany Włostowicem

Piotr Dunin (Włostowic) to postać historyczna - możnowładca z pierwszej połowy XII wieku, jeden z najpotężniejszych ludzi swojej epoki, blisko związany z dworem książęcym. Legenda głosi, że dopuścił się w swoim życiu poważnego przewinienia, za które postanowił odpokutować w bardzo konkretny, wręcz nadludzki sposób: budując w całej Polsce 77 kościołów.

Wśród tych świątyń, jak mówi podanie, miał znaleźć się pierwszy kościół w Piotrkowie - pod wezwaniem świętego Jakuba Apostoła, patrona pielgrzymów. To właśnie ta legenda przez wieki funkcjonowała jako nieoficjalna opowieść o początkach miasta, zanim jeszcze zyskało ono jakiekolwiek znaczenie polityczne.

Legenda a historyczne początki miasta

Warto podkreślić, że opowieść o 77 kościołach to podanie ludowe, nie udokumentowany fakt historyczny - liczba 77 ma charakter symboliczny, podobnie jak w wielu innych średniowiecznych legendach fundacyjnych, gdzie okrągłe lub „magiczne" liczby miały podkreślać skalę pokuty i pobożności fundatora. Historycznie potwierdzone początki Piotrkowa jako ośrodka o realnym znaczeniu wiążą się dopiero z czasami, gdy miasto stało się miejscem obrad sejmów walnych Królestwa Polskiego, a później - siedzibą Trybunału Koronnego.

Namacalnym śladem tamtej epoki jest zamek wzniesiony w latach 1512-1519 na polecenie Zygmunta I Starego, w którym król rezydował podczas sejmów piotrkowskich. Dziś mieści się w nim Muzeum Okręgowe, gdzie można zobaczyć salę związaną z dawnymi obradami.

Piotrków jako miasto wielu kościołów

Niezależnie od tego, ile prawdy jest w legendzie o Piotrze Duninie, samo miasto rzeczywiście ma zaskakująco dużo świątyń jak na swoją wielkość - efekt wielowiekowej roli administracyjnej i sądowniczej, która przyciągała do Piotrkowa zarówno duchowieństwo katolickie, jak i inne wyznania. Warto zobaczyć między innymi klasztor oo. Bernardynów oraz kościół akademicki Panien Dominikanek, oba stanowiące ważne punkty na trasie po sakralnym dziedzictwie miasta.

Kto szuka więcej zabytków sakralnych regionu, znajdzie ich sporo w promieniu kilkudziesięciu kilometrów od Piotrkowa - podobne legendy fundacyjne, choć mniej rozbudowane, towarzyszą też innym miastom regionu łódzkiego, o czym można poczytać w dziale Poznaj Łódź.

Dlaczego ta legenda wciąż ma sens opowiadania

Legendy fundacyjne, takie jak historia Piotra Dunina, pełniły w dawnej Polsce ważną funkcję - nadawały miastu godną, „poważną" genezę, często sięgającą czasów, z których nie zachowały się żadne dokumenty. Dla współczesnego zwiedzającego to przede wszystkim ciekawy punkt wyjścia do rozmowy o historii miasta, nie fakt do zapamiętania na sprawdzian. Piotrków, niezależnie od tego, czy pierwszy kościół rzeczywiście postawił tam pokutujący możnowładca, i tak stał się z czasem jednym z najważniejszych ośrodków dawnej Rzeczpospolitej - już bez udziału legend, za sprawą sejmów i Trybunału Koronnego, którym poświęcony jest osobny artykuł w dziale historii miasta.

Spacerując dziś po starówce Piotrkowa, łatwo natrafić na kolejne świątynie w odległości kilku minut spaceru od siebie - to najlepszy dowód na to, że miasto rzeczywiście od wieków miało wyjątkowo dużą gęstość kościołów jak na swoją wielkość.

Jak zobaczyć piotrkowskie kościoły

Piotrków Trybunalski leży około 40 minut jazdy samochodem na południe od Łodzi, z dobrym połączeniem kolejowym. Spacer po najważniejszych świątyniach starówki, wraz z kościołem farnym św. Jakuba, klasztorem Bernardynów i kościołem Dominikanek, zajmuje zwykle dwie do trzech godzin. Większość kościołów można zwiedzać bezpłatnie w godzinach nabożeństw i poza nimi, ale warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia przed wizytą, szczególnie poza sezonem turystycznym.