Armia „Łódź” - kilka dni obrony miasta we wrześniu 1939 roku

Armia „Łódź” była jednym z ośmiu głównych związków operacyjnych Wojska Polskiego przygotowanych do obrony kraju przed niemiecką agresją. Sformowano ją 23 marca 1939 roku, a dowództwo objął gen. dyw. Juliusz Rómmel. W jej skład wchodziły cztery dywizje piechoty (2., 10., 28. i 30.), dwie brygady kawalerii (Wołyńska i Kresowa) oraz Sieradzka Brygada Obrony Narodowej - łącznie 34 bataliony piechoty, 29 szwadronów kawalerii, około 170 dział, 50 czołgów, dwa pociągi pancerne i 55 samolotów.

Jak wyglądały pierwsze dni wojny w regionie?

Niemcy przekroczyli granicę 1 września 1939 roku, około godziny 3:45-4:00. Armia „Łódź” osłaniała szeroki pas terenu na zachód i południe od miasta, między innymi w rejonie Łasku i Pabianic, gdzie toczyły się jedne z cięższych walk pierwszych dni wojny.

Obrona Pabianic

W Pabianicach broniły się między innymi 15 Pułk Piechoty „Wilków” pod dowództwem mjr. Józefa Ratajczyka, wchodzący w skład 28 Dywizji Piechoty podporządkowanej Armii „Łódź”, a także 28 Pułk Artylerii Lekkiej i kolejne pułki piechoty. Mimo zadania Niemcom poważnych strat - co najmniej 70 zabitych żołnierzy niemieckich - wyczerpane i przetrzebione polskie oddziały otrzymały rozkaz odwrotu. Pułk opuścił miasto wieczorem 7 września, około godziny 21:00.

Dlaczego samo miasto Łódź zajęto bez walki?

4 września gen. Rómmel nalegał na działania zaczepne na skrzydłach, a 5 września nad ranem walki nad Wartą osiągnęły punkt kulminacyjny. Tego samego dnia wieczorem wydano rozkaz odwrotu - jednostki niemieckie zdążyły już częściowo oskrzydlić Armię „Łódź”, izolując część sił dowódcy od reszty ugrupowania. W efekcie samo miasto zostało zajęte przez Niemców 8 września 1939 roku praktycznie bez walki - większość wojsk broniących regionu wycofała się wcześniej na linie dalej na wschód, zamiast bronić zabudowanego centrum.

Co stało się z armią potem?

Wycofujące się jednostki Armii „Łódź” skierowano w stronę przepraw na Wiśle, a część sił dotarła ostatecznie do Twierdzy Modlin, która broniła się aż do 28 września 1939 roku. Po ciężkim odwrocie dowództwo nad pozostałościami armii przejął gen. bryg. Wiktor Thommée. Mimo klęski, żołnierze Armii „Łódź” przez pierwszy tydzień wojny skutecznie opóźniali niemieckie natarcie, mimo ogromnej przewagi przeciwnika w sprzęcie pancernym i lotnictwie.

Co dziś upamiętnia te wydarzenia?

W regionie łódzkim zachowało się kilka pomników poświęconych obrońcom września 1939 roku, między innymi w Brzezinach, mieście leżącym na wschodnim przedpolu Łodzi, przez które również przechodziła linia obrony.

Gdzie dziś szukać śladów walk?

Tablice i pomniki upamiętniające obrońców z 1939 roku można znaleźć w kilku miejscowościach wokół Łodzi, między innymi w Pabianicach i Brzezinach, oddalonych od centrum Łodzi o kilkanaście-kilkadziesiąt minut jazdy. Wszystkie są dostępne bezpłatnie przez cały rok.

Więcej o wydarzeniach z września 1939 roku w regionie można przeczytać w innych artykułach działu Poznaj Łódź, w tym o bitwie nad Bzurą, bombardowaniu Wielunia i bitwie pod Mokrą.