Bitwa łódzka, jedna z największych bitew manewrowych I wojny światowej, rozegrała się między listopadem a grudniem 1914 roku na przedpolach Łodzi. Sam przebieg starcia między wojskami niemieckimi a rosyjskimi opisuje inny artykuł na tym portalu - ten tekst ma inny cel: pokazać, gdzie dziś, ponad sto lat później, można zobaczyć fizyczne ślady tamtych walk. Po bitwie zostały bowiem dziesiątki cmentarzy wojennych, rozsianych po całym regionie, z których część da się dziś zwiedzić w ramach jednej trasy.
Dlaczego tak dużo cmentarzy w jednym regionie
Operacja łódzka trwała kilka tygodni i objęła szeroki obszar wokół miasta - od Strykowa i Brzezin po Pabianice i tereny na południe od Łodzi. Po obu stronach walczyło łącznie kilkaset tysięcy żołnierzy, a straty liczono w dziesiątkach tysięcy poległych. Praktyka tamtego okresu, zwłaszcza po stronie niemieckiej, polegała na organizowaniu cmentarzy wojennych możliwie blisko miejsca walk, dlatego region łódzki ma dziś gęstą sieć takich nekropolii - część utrzymanych i oznakowanych, część zapomnianych, ukrytych w lasach. Więcej takich miejsc pamięci znajdziesz w osobnej kategorii na portalu.
Las Krogulec pod Zgierzem
Jednym z lepiej zachowanych miejsc jest cmentarz wojenny w lesie Krogulec pod Zgierzem, założony przez Niemców dwa lata po bitwie, w 1916 roku, kiedy przeniesiono tam szczątki żołnierzy pochowanych wcześniej prowizorycznie w polach i przy drogach okolicznych wsi. Spoczywa tam 149 żołnierzy armii carskiej i 167 żołnierzy armii niemieckiej, w tym - jak wynika z zachowanych list poległych - także osoby o polsko brzmiących nazwiskach, walczące w szeregach obu zaborczych armii. Cmentarz odnowiono pod koniec lat 90. we współpracy z niemieckim Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge, opiekującym się grobami wojennymi w całej Europie. Dziś stoją tam dwa krzyże - prawosławny i łaciński - oraz kamień z nazwami regimentów, które walczyły w tej okolicy.
Cmentarz świętego Franciszka na Chojnach
W samej Łodzi ślady bitwy można zobaczyć na cmentarzu parafialnym świętego Franciszka na Chojnach, przy ulicy Rzgowskiej - jednym z dwóch cmentarzy, na których w czasie okupacji niemieckiej władze Litzmannstadt dopuszczały pochówki Polaków. Na terenie nekropolii wydzielono kwadratowy plac otoczony krawężnikiem, z dwoma lastrykowymi tablicami z napisem „Nieznani żołnierze polscy z 1914 roku” - żołnierze, którzy zginęli najprawdopodobniej w trakcie samej bitwy łódzkiej albo zmarli później w polowych szpitalach zorganizowanych w mieście.
Inne miejsca pamięci w regionie
Poza Zgierzem i Łodzią, ślady operacji łódzkiej znajdziesz też w mniejszych miejscowościach regionu, między innymi w Pabianicach i okolicznych wsiach Pawlikowice oraz Bechcice, gdzie walki toczyły się równie zacięcie. Pełną mapę cmentarzy i mogił z okresu operacji łódzkiej 1914-1915 publikuje Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego - to dobry punkt wyjścia dla kogoś, kto chce zaplanować dłuższą, kilkudniową trasę po regionie śladami I wojny światowej, wykraczającą poza samą Łódź.
Jak zaplanować wizytę
Cmentarz w lesie Krogulec i cmentarz świętego Franciszka na Chojnach można odwiedzić w ramach jednego dnia, łącząc je ze zwiedzaniem samego Zgierza, na przykład Parku Kulturowego Miasto Tkaczy czy Muzeum Miasta Zgierza. Oba cmentarze wojenne są dostępne bez opłat, przez cały rok, choć warto pamiętać, że to wciąż miejsca pochówku, nie atrakcje turystyczne w zwykłym sensie - dobrze zachować przy zwiedzaniu odpowiedni, spokojny ton. Więcej o historii regionu w okresie I wojny światowej i innych trasach pamięci znajdziesz w dziale Poznaj Łódź.
Bądź pierwszy! Dodaj komentarz.
Aby dodać komentarz, musisz się zalogować.
Zaloguj się