Bełchatów - od małego miasteczka do serca polskiej energetyki

Bełchatów przez większość swojej historii wyglądał tak, jak dziesiątki innych małych miast regionu łódzkiego - niewielki ośrodek rzemieślniczy, później włókienniczy, bez szczególnych ambicji do odgrywania roli na mapie kraju. Wszystko zmienił jeden odwiert badawczy wykonany w grudniu 1960 roku.

Sześćset lat prowincjonalnej historii

Pierwsza historyczna wzmianka o Bełchatowie pochodzi z 1391 roku. Prawa miejskie miasto otrzymało znacznie później, dopiero w 1743 roku, z nadania Augusta III Sasa. Na przełomie XVIII i XIX wieku zaczął się rozwijać tu przemysł włókienniczy - w 1801 roku Józef Kaczkowski założył pierwszą manufakturę tekstylną, a od 1820 roku miasto stało się własnością rodziny Kaczkowskich, która przez dekady kształtowała jego gospodarczy profil.

W 1925 roku Bełchatów odzyskał prawa miejskie (utracone wcześniej w wyniku represji po powstaniu styczniowym) z populacją nieco ponad 9 200 mieszkańców - solidne, ale niewyróżniające się na tle regionu miasteczko powiatowe.

Odwiert, który zmienił wszystko

9 grudnia 1960 roku geolodzy wykonali w okolicach Bełchatowa otwór badawczy, który natrafił na gigantyczne złoża węgla brunatnego - szacowane później na ponad 2,1 miliarda ton. To odkrycie, potwierdzone i rozwinięte w kolejnych latach badań, postawiło przed krajem decyzję o skali, jakiej region wcześniej nie znał.

W 1973 roku rząd zdecydował o budowie w okolicach Bełchatowa całego zagłębia paliwowo-energetycznego - kopalni odkrywkowej i elektrowni, które miały wykorzystać odkryte złoża na dużą, przemysłową skalę. Prace budowlane ruszyły na tereny, które wcześniej były polami uprawnymi i niewielkimi wsiami.

Od pierwszego węgla do miasta prezydenckiego

Pierwszy węgiel z Kopalni Węgla Brunatnego Bełchatów wydobyto w 1980 roku, a rok później zsynchronizowano z siecią pierwszy blok elektrowni. To były momenty przełomowe nie tylko dla samego zakładu, ale dla całego miasta - inwestycja tej skali oznaczała napływ tysięcy pracowników, budowę nowych osiedli i całkowitą zmianę profilu gospodarczego regionu.

Tempo wzrostu miasta w tym okresie było błyskawiczne. W 1986 roku Bełchatów przekroczył 50 tysięcy mieszkańców i uzyskał status miasta prezydenckiego, a w 1992 roku liczba mieszkańców sięgnęła 58 314 osób - kilkukrotnie więcej niż przed odkryciem złóż. Z miasteczka rzemieślniczo-włókienniczego Bełchatów przekształcił się w ośrodek górniczo-energetyczny o znaczeniu ogólnopolskim.

Miasto z dwiema tożsamościami

Współczesny Bełchatów łączy dziś obie te historie - dawną, prowincjonalną i przemysłową z XIX wieku, oraz nową, energetyczną z drugiej połowy XX wieku. Pamiątki po pierwszej z nich można zobaczyć w Dworku Olszewskich, gdzie mieści się Muzeum Regionalne, prezentujące historię miasta od czasów przedprzemysłowych po rozwój włókiennictwa.

Drugą, energetyczną stronę miasta pokazuje Ekspozycja PGE Giganty Mocy - miejsce poświęcone historii i technologii wydobycia węgla brunatnego oraz produkcji energii na skalę, która przez dekady czyniła Bełchatów jednym z największych producentów prądu w Polsce. Warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia przed wizytą, bo ekspozycja bywa dostępna w ograniczonych terminach.

Jak zaplanować wizytę

Spacer po historycznym centrum miasta warto zacząć od placu Narutowicza, skąd blisko jest zarówno do dworku Olszewskich, jak i do pozostałych zabytków śródmieścia.

Cała trasa po centrum zajmuje około dwóch godzin, dłużej, jeśli dołoży się wizytę w muzeum energetyki. Pełną listę atrakcji miasta znajdziesz na stronie Bełchatowa, a więcej historii regionu - w dziale Poznaj Łódź.