Region łódzki nie kojarzy się z potopem szwedzkim tak mocno jak Częstochowa czy Warszawa, a jednak to właśnie tędy, przez trzy najważniejsze ośrodki dzisiejszego województwa, przeszły w latach 1655-1660 wojska Karola X Gustawa. Zamek w Łęczycy spłonął, Piotrków zajmowano dwukrotnie, a z Sieradza i Piotrkowa wywieziono zbiory, które do dziś znajdują się w szwedzkich bibliotekach.

Dlaczego Szwedzi ruszyli akurat tędy

Latem 1655 roku armia szwedzka wkroczyła do Rzeczpospolitej od strony Pomorza i Wielkopolski, korzystając z kapitulacji polskiej szlachty pod Ujściem. Trakt z Poznania przez Łęczycę, Piotrków i dalej na południe był jedną z głównych dróg łączących zachód kraju z Małopolską, więc miasta regionu znalazły się na trasie marszu wojsk niemal automatycznie, zanim jeszcze zorganizowano jakikolwiek zorganizowany opór.

Zamek w Łęczycy - zdobyty i spalony

Zamek w Łęczycy, wzniesiony w XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego, przetrwał wcześniej najazdy krzyżackie i liczne wojny, ale potopu szwedzkiego nie przeżył w dobrym stanie. Wojska szwedzkie zajęły miasto i warownię, a walki oraz celowe podpalenia poważnie uszkodziły budynek. Zamek nigdy nie odzyskał już dawnej świetności - kolejne stulecia przynosiły dalszą degradację, aż do częściowej odbudowy w XX wieku, kiedy urządzono w nim muzeum.

Dla dzieciZamek Królewski - Muzeum w Łęczycygotycka twierdza Kazimierza Wielkiego, miejsce czterech sejmów, dziś muzeum ze zbiorami o Borucie📍 Łęczyca, Zamkowa 1Zobacz atrakcję →

Piotrków zajmowany dwa razy

Piotrków, wówczas siedziba Trybunału Koronnego i jedno z ważniejszych miast Korony, Szwedzi zajmowali dwukrotnie - w 1655 i ponownie w 1657 roku. Za drugim razem miasto ucierpiało wyraźnie mocniej: doszło do grabieży kamienic mieszczańskich i budynków kościelnych, a z lokalnych zbiorów wywieziono część archiwaliów. Dziś fragmenty tych zbiorów, zagrabionych przez armię Karola Gustawa z Piotrkowa, znajdują się w bibliotece uniwersyteckiej w Uppsali - to jeden z wielu przykładów tak zwanych „łupów szwedzkich”, wciąż formalnie należących do Szwecji, mimo starań polskiej dyplomacji o ich zwrot.

Mimo zniszczeń Starówka Piotrkowa zachowała w dużej mierze średniowieczny układ urbanistyczny, a spacer po dzisiejszym Placu Zamkowym pozwala wyobrazić sobie, jak wyglądało serce miasta w czasach, gdy przechodziły przez nie kolejne armie.

Sieradz i utracone archiwum

Podobny los spotkał Sieradz, jeden z najstarszych grodów regionu, wzmiankowany już w połowie XII wieku. Miasto, wcześniej wielokrotnie niszczone przez najazdy krzyżackie, w czasie potopu ponownie znalazło się na trasie wojsk szwedzkich, które zajęły je i splądrowały miejscowe zbiory. Podobnie jak w przypadku Piotrkowa, część wywiezionych wówczas dokumentów trafiła do Szwecji i nigdy nie wróciła do Polski. Dziś po dawnym zamku sieradzkim, rozebranym ostatecznie w XVIII wieku, pozostało tylko wzgórze, na którym urządzono przestrzeń muzealną pod otwartym niebem.

MuzeaSieradzki Park Etnograficznyskansen u podnóża Wzgórza Zamkowego pokazuje przeniesione chałupy i wiejskie życie sprzed stu lat📍 Sieradz, Grodzka 1Zobacz atrakcję →

Co zostało z tamtych wydarzeń do dziś

Potop szwedzki nie zostawił w regionie łódzkim spektakularnych ruin w stylu Jasnej Góry, ale jego ślady widać w losach trzech najważniejszych zamków tej części kraju. Warownia w Łęczycy, mimo zniszczeń z XVII wieku, przetrwała jako zabytek i dziś mieści muzeum z ekspozycją poświęconą między innymi historii regionu i legendzie o diable Borucie, z którą zamek jest równie mocno kojarzony jak z wojnami szwedzkimi. Piotrków, mimo dwukrotnej okupacji, zachował funkcję centrum sądowniczego kraju aż do rozbiorów, a dzisiejsza siedziba Muzeum Okręgowego w dawnym zamku królewskim przybliża tę historię odwiedzającym.

Praktycznie: jak zwiedzić trasę potopu szwedzkiego

Wszystkie trzy miasta - Łęczyca, Piotrków Trybunalski i Sieradz - leżą w promieniu godziny do półtorej jazdy samochodem od Łodzi i można je odwiedzić w ramach jednodniowej wycieczki, choć wygodniej rozłożyć zwiedzanie na dwa dni. Zamek w Łęczycy i Muzeum Okręgowe w Piotrkowie są czynne codziennie poza poniedziałkami, z biletami wstępu liczonymi zwykle w granicach kilkunastu-kilkudziesięciu złotych, ceny i godziny warto jednak sprawdzić przed wyjazdem na stronach poszczególnych placówek. Park Kulturowy na Wzgórzu Zamkowym w Sieradzu można zwiedzać samodzielnie, bez opłat za wstęp na sam teren.