Polska wiklina spod Sieradza - jak dziś wygląda rzemiosło plecionkarskie regionu

Wiklina, czyli giętkie pędy wierzby, od wieków była w Polsce jednym z najtańszych i najbardziej dostępnych materiałów rzemieślniczych. Rosła praktycznie wszędzie tam, gdzie w pobliżu płynęła rzeka, a jej coroczne przycinanie dostarczało surowca na kosze, meble i sprzęty gospodarskie. Region sieradzki, leżący nad Wartą, nie jest dziś tak rozpoznawalny jak Rudnik nad Sanem - nieformalna „polska stolica wikliny” na Podkarpaciu - ale i tu rzemiosło plecionkarskie wciąż ma swoich kontynuatorów.

Plecionkarstwo jako tradycja wiejska

Koszykarstwo i plecionkarstwo z wikliny to jedne z najstarszych rzemiosł na ziemiach polskich, praktykowane od wieków w niemal każdym regionie kraju - od Podlasia i Kurpi, przez Dolny Śląsk, po okolice Łowicza. W wielu wsiach umiejętność plecenia koszy przechodziła z pokolenia na pokolenie, a wyroby z wikliny służyły w gospodarstwach do przechowywania i transportu płodów rolnych, zanim zastąpiły je plastikowe pojemniki.

Region sieradzki, choć nie stał się w XIX wieku ośrodkiem przemysłowego wikliniarstwa na wzór Rudnika nad Sanem (gdzie w 1878 roku z inicjatywy hrabiego Ferdynanda Hompescha powstała szkoła koszykarska), również wpisuje się w tę ogólnopolską tradycję wiejskiego rzemiosła użytkowego. Ślady dawnych zajęć gospodarskich związanych z plecionkarstwem można dziś zobaczyć w ekspozycjach etnograficznych poświęconych kulturze wsi sieradzkiej.

Współcześni twórcy spod Sieradza

Rzemiosło nie zniknęło - kontynuują je współcześni wytwórcy, tacy jak działająca w okolicach Sieradza pracownia Polska Wiklina Sieradz. Ręcznie i w dużej mierze ekologicznie powstają tam produkty od małych koszyków po większe meble: etażerki, szafki, fotele, stoły oraz akcesoria dla dzieci i zwierząt domowych. To dobry przykład tego, jak dawne rzemiosło znajduje dziś nowych odbiorców - już nie jako sprzęt gospodarski, ale jako naturalne, ręcznie robione wyposażenie wnętrz i ogrodów.

Gdzie zobaczyć dawne rzemiosło regionu

Kto chce zobaczyć historyczny kontekst tego rzemiosła, powinien odwiedzić Sieradzki Park Etnograficzny - skansen prezentujący tradycyjną kulturę wsi regionu, z zabudową gospodarską i rekonstrukcjami dawnych warsztatów rzemieślniczych. Uzupełnieniem jest stała wystawa „Kultura wsi sieradzkiej” w Muzeum Okręgowym w Sieradzu, prezentowana nieprzerwanie od 1957 roku, gdzie plecionkarstwo i koszykarstwo pokazane są obok innych dawnych zajęć: stolarstwa, garncarstwa i rymarstwa. Oba miejsca leżą blisko Rynku w Sieradzu, więc łatwo połączyć je w jeden spacer po mieście, a pełną listę pozostałych sieradzkich muzeów znajdziesz osobno.

Rzemiosło regionu jako całość

Wikliniarstwo spod Sieradza warto oglądać razem z innymi rzemiosłami regionu łódzkiego, które przetrwały do dziś w podobnie niszowej, ale żywej formie - haftem i wycinankami w regionie łowickim czy strojem ludowym z okolic Opoczna. Wszystkie łączy ten sam mechanizm: rzemiosło użytkowe, które straciło swoją pierwotną funkcję gospodarczą, ale przetrwało dzięki lokalnym twórcom i rosnącemu zainteresowaniu naturalnymi, ręcznie robionymi produktami.

Praktycznie: jak zobaczyć wiklinę spod Sieradza

Zwiedzanie Sieradzkiego Parku Etnograficznego i wystawy etnograficznej w Muzeum Okręgowym można połączyć w jeden dzień - oba miejsca znajdują się w Sieradzu i zajmują łącznie od 2 do 3 godzin, w zależności od tego, czy korzysta się z oprowadzania przewodnickiego. Wstęp do obu placówek jest biletowany, w niewygórowanych, kilkunastozłotowych widełkach, z reguły z dniami bezpłatnego wstępu w tygodniu - warto sprawdzić aktualny harmonogram przed wizytą. Kontakt z lokalnymi wytwórcami wikliny, jeśli ktoś chce zobaczyć warsztat pracy na żywo, najlepiej ustalić wcześniej bezpośrednio z daną pracownią, a informacji o cyklicznych pokazach rzemiosła i jarmarkach z udziałem plecionkarzy szukaj w dziale Wydarzenia. Więcej o rzemiośle i kulturze regionu przeczytasz w dziale Poznaj Łódź.