Wśród łódzkich muzyków, którzy zrobili międzynarodową karierę, obok Artura Rubinsteina i Aleksandra Tansmana warto wymienić jeszcze jedno, znacznie mniej znane nazwisko - Romana Ryterbanda. Kompozytora, dyrygenta i pianistę, którego droga zawodowa prowadziła przez cztery kraje na trzech kontynentach, zanim ostatecznie osiadł w słonecznej Kalifornii.

Rodzina prawników i muzyków

Roman Ryterband urodził się 2 sierpnia 1914 roku w Łodzi, w kamienicy przy dzisiejszej ulicy Narutowicza 40, niedaleko Piotrkowskiej. Pochodził z rodziny łódzkich prawników, w której nie brakowało też muzycznych talentów - jego wuj był koncertmistrzem łódzkiej orkiestry symfonicznej. To właśnie w tej atmosferze młody Roman zaczął uczyć się gry na fortepianie w Konserwatorium Muzycznym Heleny Kijeńskiej-Dobkiewiczowej w Łodzi, a swój pierwszy utwór skomponował, mając zaledwie kilkanaście lat.

Do muzycznej kariery zachęcił go sam Aleksander Głazunow, ceniony rosyjski kompozytor - spotkanie z nim miało być impulsem, który skłonił Ryterbanda do poważnego traktowania komponowania. Równolegle ukończył jednak studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim, zachowując rodzinną tradycję zawodową.

Wojna zastaje go we Francji

Wybuch II wojny światowej zastał Ryterbanda we Francji. Za radą konsula udało mu się przedostać do neutralnej Szwajcarii, gdzie rozpoczął studia muzykologiczne, zakończone doktoratem na Uniwersytecie w Bernie. To właśnie w Szwajcarii poznał swoją przyszłą żonę, pochodzącą z Wenecji Włoszkę o imieniu Clarissa - tam urodziły się też ich córki, Astrid i Diana.

Kanada, Chicago, Kalifornia

W 1955 roku rodzina Ryterbandów przeniosła się do Kanady, gdzie Roman został wykładowcą na Uniwersytecie McGilla w Montrealu. Kolejny przystanek w tej wędrówce nastąpił w 1960 roku, kiedy Ryterbandowie zamieszkali w Chicago. Kompozytor był tam aktywny w środowiskach polonijnych, między innymi jako prezes Związku Kompozytorów.

Ostatni etap podróży zaprowadził go w 1967 roku do Palm Springs w Kalifornii. To właśnie tam Ryterband założył Palm Springs Festival of Music and Art i przez lata kierował nim jako dyrektor artystyczny, budując lokalną scenę muzyczną w mieście znanym dziś głównie jako kurort. Zmarł 17 listopada 1979 roku w Palm Springs.

Tablica pamiątkowa w Łodzi

W rodzinnym mieście kompozytora upamiętniono w 2019 roku tablicą pamiątkową, umieszczoną na ścianie kamienicy przy ulicy Narutowicza 40 - w tym samym budynku, w którym się urodził i dorastał. To skromne, ale konkretne miejsce, gdzie można dziś zatrzymać się na chwilę, żeby przypomnieć sobie tę historię.

Muzyczna Łódź tamtego pokolenia

Ryterband dorastał w tym samym pokoleniu, co Artur Rubinstein i Aleksander Tansman - dwaj inni łódzcy muzycy, którzy zrobili światowe kariery. Pamiątki po łódzkich muzykach tamtej epoki można dziś zobaczyć w Muzeum Miasta Łodzi, gdzie znajduje się między innymi stała ekspozycja poświęcona Tansmanowi.

MuzeaMuzeum Miasta Łodzi w Pałacu Poznańskicheklektyczny pałac zwany łódzkim Luwrem, dziś muzeum miasta i rodziny fabrykantów📍 Ogrodowa 15Zobacz atrakcję →

Dlaczego jego historia jest wyjątkowa

Losy Ryterbanda są dobrym przykładem tego, jak wojna rozproszyła po świecie całe pokolenie łódzkich twórców - z miasta, w którym się urodzili, przez kolejne kraje tranzytowe, aż po miejsca, których nikt by się wcześniej nie spodziewał, jak kalifornijski kurort. W przeciwieństwie do Rubinsteina czy Tansmana, którzy zdobyli sławę na największych scenach świata, Ryterband budował swoją karierę bardziej lokalnie - jako nauczyciel akademicki, animator festiwalu, człowiek instytucji muzycznych, a nie wyłącznie koncertujący wirtuoz. To właśnie dlatego jego nazwisko jest dziś w Polsce dużo mniej znane niż nazwiska jego słynniejszych rodaków.

Praktycznie: gdzie zobaczyć tablicę

Aktualny repertuar koncertów muzycznych w mieście warto sprawdzić na liście wydarzeń muzycznych. Tablica pamiątkowa Romana Ryterbanda znajduje się na elewacji kamienicy przy ulicy Narutowicza 40, w łódzkim Śródmieściu, w spacerowej odległości od Piotrkowskiej. Warto połączyć jej odwiedziny ze spacerem po Śródmieściu śladami innych zapomnianych dziś łodzian - Arego Sternfelda przy Więckowskiego 21 czy Artura Szyka przy Więckowskiego 20 - tworząc własną, kameralną trasę po tablicach pamiątkowych przedwojennej, wielokulturowej Łodzi.