W oficynie kamienicy przy dzisiejszej ulicy Rewolucji 1905 r. 28 (dawniej Południowej) stoi budynek, który wygląda skromnie z zewnątrz, a w środku kryje jedną z najważniejszych pamiątek żydowskiej Łodzi. To Synagoga Reicherów - jedyna spośród ponad dwustu przedwojennych synagog i domów modlitwy w mieście, która przetrwała II wojnę światową w niemal nienaruszonym stanie.

Kto zbudował synagogę i po co

Budynek powstał w latach 1895-1902 z fundacji rodziny Reicherów, zamożnych łódzkich kupców. Usytuowanie w oficynie, a nie od frontu ulicy, nie było przypadkiem - tak budowano wiele domów modlitwy w miastach Królestwa Polskiego, żeby nie rzucały się w oczy z głównej ulicy. To akurat rozwiązanie architektoniczne miało się okazać kluczowe kilkadziesiąt lat później.

Podstęp, który uratował budynek

Gdy Niemcy zajęli Łódź i przystąpili do systematycznego niszczenia miejsc kultu żydowskiego, większość synagog w mieście spalono lub wysadzono, w tym najbardziej okazałą - Wielką Synagogę przy dzisiejszej ulicy Wolności. Synagoga Reicherów ocalała, bo jej właściciel, Wolf Reicher, sfingował akt sprzedaży budynku niemieckiemu wspólnikowi. Nowy, formalny właściciel urządził w synagodze skład soli.

Magazyn handlowy nie interesował Niemców tak, jak interesowałaby ich czynna synagoga - budynek przetrwał wojnę praktycznie nietknięty, z zachowanym wystrojem wnętrza. To rzadki przypadek, w którym zwykły spryt kupiecki okazał się skuteczniejszy od jakiejkolwiek innej formy ochrony zabytku.

Co zobaczyć w środku

Wnętrze synagogi zachowało oryginalny układ - z aron ha-kodesz (miejscem przechowywania zwojów Tory) i bimą, podwyższeniem do czytania Tory na środku sali. Dla zwiedzających, którzy nie mieli okazji zobaczyć żadnej synagogi w Polsce, to jedna z niewielu szans, żeby zobaczyć taki wnętrze w mieście, gdzie przed wojną żydowska społeczność liczyła ponad 200 tysięcy osób.

Synagoga dzisiaj

Synagoga Reicherów jest dziś jedną z dwóch czynnych synagog w Łodzi i siedzibą Gminy Wyznaniowej Żydowskiej. Odbywają się w niej cotygodniowe nabożeństwa szabatowe i święta żydowskiego kalendarza. To miejsce żywej wspólnoty, nie tylko zabytek - warto o tym pamiętać, planując wizytę: synagoga nie jest muzeum otwartym codziennie dla przypadkowych turystów, a miejscem kultu, do którego dostęp bywa ograniczony poza godzinami nabożeństw.

Jak zwiedzić synagogę

Zwiedzanie wnętrza najlepiej wcześniej ustalić z Gminą Wyznaniową Żydowską w Łodzi albo z Centrum Dialogu im. Marka Edelmana, które prowadzi trasy tematyczne po żydowskiej Łodzi i regularnie włącza synagogę do swoich programów. Budynek stoi w centrum miasta, blisko głównego deptaku - dojście z Piotrkowskiej zajmuje kilka minut pieszo.

Kościoły i klasztorySynagoga Reicherówjedyna przedwojenna synagoga Łodzi, która przetrwała okupację dzięki fikcyjnej sprzedaży📍 Rewolucji 1905 r. 28Zobacz atrakcję →

Co jeszcze zobaczyć w okolicy

Synagoga Reicherów dobrze łączy się z innymi miejscami związanymi z żydowską historią miasta. Kilkanaście minut jazdy stąd leży Nowy Cmentarz Żydowski przy Brackiej, największa zachowana nekropolia żydowska w Europie, a w innej części miasta Stacja Radegast, skąd wyjeżdżały transporty do obozów zagłady w czasie istnienia getta łódzkiego. Blisko centrum znajduje się też Park Ocalałych z pomnikiem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Parki i przyrodaPark Ocalałychpark pamięci ocalałych z getta łódzkiego, otwarty w 2004 roku, z Kopcem Pamięci📍 Wojska Polskiego 83Zobacz atrakcję →Cmentarze i pomnikiCmentarz Żydowski (przy ul. Zagajnikowej)największa żydowska nekropolia w Polsce, z mauzoleum Izraela Poznańskiego i Polem Gettowym📍 Bracka 40Zobacz atrakcję →

Wszystkie te miejsca razem pokazują pełny łuk historii żydowskiej Łodzi - od rozkwitu przed wojną, przez zagładę getta, po dzisiejszą, niewielką, ale żywą wspólnotę, której centrum wciąż stanowi ten sam budynek, który przetrwał dzięki sprytowi jednego kupca. Więcej takich miejsc znajdziesz wśród kościołów i miejsc kultu w Łodzi, a szerszy kontekst historyczny zbiera dział Poznaj Łódź.