Żydowskie kluby sportowe przedwojennej Łodzi - Bar Kochba, Hakoah i mistrzowie Polski

Kiedy myślimy o sportowej historii przedwojennej Łodzi, pierwsze skojarzenia to zwykle ŁKS i RTS Widzew - kluby, które przetrwały do dziś i wciąż budzą emocje kibiców. Mało kto pamięta jednak, że w tym samym mieście, w tych samych latach, działały też prężne żydowskie kluby sportowe, z własnymi sekcjami, zawodnikami klasy mistrzowskiej i nawet własną prasą sportową.

ŻTGS Bar-Kochba - klub z tradycją od 1917 roku

Najważniejszym żydowskim klubem sportowym Łodzi było Żydowskie Towarzystwo Gimnastyczno-Sportowe Bar-Kochba, działające od 1917 roku z siedzibą przy dzisiejszej ulicy Cegielnianej 63. Klub prowadził szeroki wachlarz sekcji sportowych - gimnastyczną, bokserską, atletyczną, piłkarską i kolarską, a także tenisa stołowego. Klub odwoływał się swoją nazwą do przywódcy powstania żydowskiego przeciwko Rzymianom w II wieku naszej ery. Podobnie jak wiele innych żydowskich klubów sportowych tamtego okresu w Europie, Bar-Kochba łączyła sport z ideą wzmacniania fizycznej i narodowej tożsamości społeczności żydowskiej. Skalę tamtej epoki dobrze pokazują też dzisiejsze zabytki przemysłowe Łodzi, wzniesione w tym samym okresie co siedziba klubu.

Mistrzowie Polski w barwach klubu

Wśród członków Bar-Kochby byli sportowcy odnoszący sukcesy na poziomie ogólnopolskim - między innymi Majer Wajngarten i Jehuda Minc, mistrzowie Polski odpowiednio w podnoszeniu ciężarów i lekkoatletyce. To pokazuje, że klub nie był wyłącznie lokalną, amatorską inicjatywą, tylko realną siłą sportową, zdolną wychować zawodników rywalizujących z najlepszymi w kraju.

Klub Hakoah - druga strona żydowskiego sportu w Łodzi

Obok Bar-Kochby w mieście działał też klub Hakoah - nazwa, wywodząca się z hebrajskiego słowa oznaczającego siłę, była w tamtym okresie popularna wśród żydowskich klubów sportowych w wielu miastach Europy, od Wiednia po Łódź. Choć źródła na temat łódzkiej Hakoah są skromniejsze niż w przypadku Bar-Kochby, obecność dwóch odrębnych, dużych klubów żydowskich w jednym mieście dobrze pokazuje skalę zorganizowanego życia sportowego łódzkiej społeczności żydowskiej w okresie międzywojennym.

Pierwsze na świecie jidyszowe gazety sportowe

Łódź może się poszczycić jeszcze jedną, wyjątkową na skalę światową ciekawostką związaną ze sportem żydowskim: to właśnie tutaj wydawano pierwsze na świecie jidyszowe czasopisma sportowe - „Erszte Judisze Szach-Cajtung”, poświęcone szachom, oraz „Erszte Judisze Sport-Cajtung”, relacjonujące wydarzenia sportowe w języku jidysz. Ich istnienie potwierdza, że przedwojenna Łódź żydowska miała rozwiniętą, samodzielną kulturę sportową, z własną prasą, własnymi bohaterami i własnym językiem relacjonowania wydarzeń - obok, a nie w cieniu, ogólnopolskiego życia sportowego.

Co zostało z tamtej historii

Po wojnie żaden z żydowskich klubów sportowych przedwojennej Łodzi nie wznowił działalności - większość ich członków zginęła w Zagładzie albo wyemigrowała. Dziś pamięć o Bar-Kochbie i Hakoah żyje głównie w opracowaniach historycznych i archiwach prasowych, ale warto o niej wiedzieć, spacerując po dawnych dzielnicach żydowskiej Łodzi czy odwiedzając Muzeum Miasta Łodzi, gdzie ekspozycja poświęcona historii miasta pokazuje też różnorodność życia społecznego przedwojennej Łodzi, w tym jego sportowy wymiar.

Kontekst codziennego życia przedwojennej społeczności żydowskiej dobrze uzupełnia wizyta w Synagodze Reicherów, jedynej łódzkiej synagodze, która przetrwała wojnę.

Warto też przejść się po cmentarzu żydowskim przy Zagajnikowej. Więcej materiałów o historii sportu i żydowskiej Łodzi znajdziesz w dziale Poznaj Łódź.