Pierwsze Dożynki Prezydenckie w Spale - jak zaczęła się ta tradycja

Zanim Spała stała się carską, a potem prezydencką ostoją, była przede wszystkim wsią pośród lasów nad Pilicą. To właśnie tu, w otoczeniu dawnej rezydencji myśliwskiej, w 1927 roku prezydent Ignacy Mościcki zorganizował pierwsze w niepodległej Polsce ogólnopolskie dożynki z udziałem głowy państwa. Miejsce nie było przypadkowe - w Spale od lat funkcjonowała infrastruktura po carskich polowaniach, a sama miejscowość leżała blisko geograficznego centrum kraju, dogodnie dla delegacji z wielu regionów.

Skąd pomysł na dożynki z udziałem prezydenta

Dożynki, czyli tradycyjne święto zakończenia żniw, od wieków obchodzono w Polsce lokalnie, na poziomie wsi i majątków. Pomysł Mościckiego był inny - miały to być dożynki ogólnopolskie, z udziałem delegacji rolników z całego kraju, będące jednocześnie świętem państwowym i pokazem jedności odrodzonej po zaborach Polski. Wybór Spały jako miejsca corocznej uroczystości wzmacniał też rangę tej niewielkiej miejscowości, która za czasów carskich była rezydencją myśliwską rosyjskich władców, a po odzyskaniu niepodległości stała się letnią siedzibą prezydentów II Rzeczpospolitej.

Od 10 do prawie 40 tysięcy uczestników

Pierwsza edycja w 1927 roku zgromadziła około 10 tysięcy osób - delegacje rolnicze, orkiestry i zespoły ludowe z różnych stron kraju, prezentujące regionalne stroje i zwyczaje dożynkowe. Już rok później, w 1928 roku, frekwencja wzrosła kilkukrotnie - do niemal 38 tysięcy uczestników. Na tę okazję specjalnie zbudowano w Spale stadion oraz tzw. kuchnię dożynkową, zdolną wyżywić tak dużą liczbę gości jednego dnia. Skala wydarzenia, jak na ówczesne możliwości logistyczne i transportowe małej miejscowości w lasach spalskich, była imponująca i pokazywała, jak dużą wagę władze państwowe przykładały do tej uroczystości.

Co po tamtych dożynkach zostało w Spale

Tradycja dożynek w Spale, choć w zmienionej formule, przetrwała do dziś - miejscowość wciąż gości cykliczne uroczystości dożynkowe, nawiązujące do tamtej międzywojennej tradycji, choć już bez ówczesnego, ogólnopolskiego rozmachu prezydenckich obchodów z lat 20. Po samej imprezie z 1927 i 1928 roku nie zostały trwałe budowle - ani stadion, ani kuchnia dożynkowa nie przetrwały do naszych czasów w pierwotnej formie - ale Spała zachowała status miejscowości, w której odpoczynek łączy się z historią najwyższych władz państwowych. W okolicy, w dawnej rezydencji myśliwskiej, dziś działa Centralny Ośrodek Sportu - Ośrodek Przygotowań Olimpijskich, kontynuujący tradycję miejsca, w którym od dawna gościły duże, ogólnokrajowe wydarzenia.

Spała jako miejsce na wypad, nie tylko rocznicowy przystanek

Poza kontekstem historycznym Spała jest dziś przede wszystkim punktem wypadowym w głąb Spalskiego Parku Krajobrazowego, rozciągającego się wzdłuż Pilicy. W centrum miejscowości stoi charakterystyczny, drewniany Spalski Grzybek - dawna altana, dziś jeden z symboli tego miejsca, chętnie fotografowany przez turystów. To dobre miejsce, by połączyć krótką lekcję historii z dnia dożynek 1927 i 1928 roku ze spacerem po lesie i odpoczynkiem nad rzeką.

Praktycznie

Spała leży w południowej części regionu łódzkiego, dojazd samochodem z Łodzi zajmuje około godziny. Zwiedzanie centrum miejscowości razem z krótkim spacerem do lasu to zajęcie na dwie-trzy godziny, a z dłuższą trasą po Spalskim Parku Krajobrazowym warto zaplanować cały dzień. Wstęp do parku krajobrazowego jest bezpłatny, ewentualne opłaty dotyczą tylko wybranych atrakcji i obiektów sportowych w miejscowości - dobrym uzupełnieniem trasy są spływy kajakowe po Pilicy, dostępne sezonowo tuż przy centrum Spały. Więcej pomysłów na jednodniowe wypady z Łodzi znajdziesz w dziale Poznaj Łódź.